Środowisko a oddziaływanie człowieka

Środowisko naturalne, w którym żyje człowiek, było kiedyś w idealnej równowadze fizyko-chemiczno-biologicznej, którą można zobrazować jako zamknięte cykle o stałym poziomie energetycznym. Charakteryzo­wały się one prawie pełnymi obiegami substancji chemicznych w przyro­dzie.

Nierozważna gospodarka człowieka doprowadziła do zachwiania równowagi ekologicznej w ekosystemach, tj. do zniszczenia tych ideal­nych bio-geo-chemicznych obiegów materii. Intensyfikacja produkcji przemysłowej i rolniczej, rozwój komunikacji, zbrojenia i wzrastające po­trzeby socjalno-bytowe szybko zwiększającej się ludności świata spowo­dowały nagromadzenie się coraz większej ilości substancji obcych w pos­taci odpadów, zanieczyszczeń lub po prostu śmieci. Substancje te w mniejszym lub większym stopniu działają szkodliwie na środowisko, a więc również na organizmy roślinne i zwierzęce oraz na organizm ludz­ki. Równocześnie intensywna gospodarka człowieka doprowadziła do wyczerpywania się zasobów naturalnych Ziemi, zwanymi w szerszym po­jęciu zasobami przyrody.

Zasobami przyrody są elementy środowiska geograficznego człowie­ka (materia i energia), które decydują o jego istnieniu i rozwoju ducho­wym, estetycznym i społecznym.

Zasoby naturalne dzieli się na niewyczerpywalne czyli takie, których eksploatacja nie zagraża wyczerpaniem; zalicza się do nich energię słoneczną, wiatr, prądy morskie, energię geotermiczną, energię pływów morskich czy też grawitacyjnego spadku wody w rzekach. Z kolei zasoby wyczerpywalne to takie, które w wyniku eksploatacji mogą ulec całkowi­temu wyczerpaniu i zniszczeniu. Mogą mieć one charakter zasobów nie­odnawialnych, do których należą surowce mineralne w postaci:

-      stałej, np. węgiel kamienny ( na 150 lat) i brunatny, rudy żelaza (na 170 lat) rudy metali kolorowych i szlachetnych, surowce chemiczne (złoża siarki, fosforytów, apatytów, soli kamiennej),

-      płynnej, np. ropa naftowa, wody mineralne,

-      gazowej, np. gaz ziemny.

Nieodnawialność surowców mineralnych wynika z długiego czasu ich tworzenia się. W miarę wyczerpywania się poszczególnych surowców zmniejsza się możliwość ich wydobycia przy równoczesnym wzroście kosztów eksploatacji.

Zasoby odnawialne ulegają samoodtwarzaniu w wyniku naturalnych procesów zachodzących w przyrodzie. Zalicza się do nich powietrze atmosferyczne, hydrosferę, gleby oraz faunę i florę. W wyniku przemian antropogennych zachodzących w środowisku naturalnym odnawialność zasobów flory i fauny oraz gleb jest coraz bardziej ograniczona, co przeja­wia się między innymi spadkiem liczby gatunków oraz zanikiem natural­nych środowisk roślinnych.

Do zasobów naturalnych koniecznie trzeba zaliczyć urozmaicone, ma­lownicze krajobrazy, warunki klimatyczne sprzyjające rozwojowi po­szczególnych ekosystemów przyjaznych egzystencji człowieka oraz wolną przestrzeń powietrzną i podziemną. Zasoby te stanowią podstawową bazę do rozwoju turystyki i rekreacji.

Przedstawione zmiany spowodowane gospodarką człowieka nasta­wioną na osiągnięcie szybkiego zysku, doprowadziły do zniszczenia i de­gradacji środowiska, w konsekwencji do katastrof ekologicznych elimi­nujących życie biologiczne.